Museum Speelklok
Museum Speelklok
Carillonklokken, speeldozen, Flötenuhren, pianola's, de zingende nachtegaal, orchestrions (waaronder de beroemde 'Vioolspeler'), straat-, kermis- en dansorgels zijn allemaal te vinden in Museum Speelklok. Het museum is gevestigd in de middeleeuwse Buurkerk, vlakbij de Domtoren in het Utrechtse Museumkwartier.
lees verder »
Rondleidingen
Ieder uur vinden rondleidingen plaats, op verzoek ook in het Engels. Je hoort dan een groot aantal instrumenten live spelen: het repertoire varieert van Weense wals en tango tot smartlap en house.
Kinderen
Kinderen kunnen hun eigen speeldoosmuziek componeren, programmeren en afspelen op de 'plingplong'. Met regelmaat vinden in het museum speciale concerten, tentoonstellingen en theatervoorstellingen plaats.
Onder de titel MuziekFabriek organiseert het museum regelmatig activiteiten voor acht- tot vijftienjarigen waarbij zelf muziek maken centraal staat (www.muziekfabriek.nl).
De collectie
Automatisch spelende muziekinstrumenten
De collectie van Museum Speelklok bestaat uit automatisch spelende muziekinstrumenten. Dat zijn muziekinstrumenten met een eigen karakteristieke klankbron, die bespeeld wordt door middel van een muziekprogramma. De vroegste collectiestukken dateren uit de vijftiende eeuw.
Hoewel meer dan duizend jaar geleden bepaalde vormen van mechanische muziek voorkwamen in het Nabije en Verre Oosten, laat men de geschiedenis van de mechanische muziek doorgaans beginnen in de Middeleeuwen met de komst van het torencarillon: de Zingende Torens van de Lage Landen. Hierbij worden de klokken bespeeld door middel van een geprogrammeerde speeltrommel.
Speelklokken
Een speelklok is een uurwerk dat muziek maakt. De bellenspeelklok functioneert als een huiskamercarillon: evenals in de toren klinkt een melodie voordat de hele en halve uren geslagen worden en is de melodie in de vorm van pinnen op een speeltrommel gestoken. Vooral in de achttiende eeuw bloeide de productie van bellenspeelklokken, met Nederland als centrum.
Speeldozen
In 1796 krijgt de Geneefse uurwerkmaker Antoine Favre het patent op zijn uitvinding van 'het carillon zonder hamers en bellen'. Het muziekprogramma (pinnetjes op een cilinder) brengt een reeks metalen tanden in trilling. Tot het einde van de negentiende eeuw werden met name in de Zwitserse Jura honderdduizenden cilinderspeeldozen geproduceerd.
In 1885 krijgt de Engelsman Ellis Parr patent op een nieuw soort speeldoos, waarin de speelkam nu niet door een muziekcilinder maar door een metalen plaat wordt bespeeld. In de speelplaat was een muziekprogramma van omgebogen lipjes gestanst. De platenspeeldoos werd rond 1900 als massaproduct voornamelijk in fabrieken in Leipzig en (later) Amerika geproduceerd.
Pianola' en orchestrions
Tot het einde van de achttiende eeuw zijn automatische snaarinstrumenten zeldzaam; daarna komt in het Duitse Zwarte Woud een tamelijk grote productie van 'Harfenuhren' op gang. Met de opkomst van de fortepiano aan het begin van de negentiende eeuw ontstaat ook de geautomatiseerde versie, de cilinderpiano. Een eeuw later vindt die cilinderpiano zijn weg naar het café (tingeltangel) en de straat.
De grote doorbraak van geautomatiseerde snaarinstrumenten kwam echter omstreeks 1900 het de pneumatisch bespeelde piano, die later als 'pianola' (een merknaam) bekend werd. Het systeem was gebaseerd op het creëren van een vacuüm door een elektromotor of pedalen waarna gaatjes in een papieren rol de melodie bepaalden.
Orchestrions kunnen het beste worden omschreven als automatisch spelende orkesten voor gebruik in openbare gelegenheden. Rond 1880 bestonden in Duitsland al tal van bloeiende orchestrionfabrieken. Mede als gevolg van de economische crisis en de opkomst van de grammofoon gaat de orchestrionindustrie in Duitsland rond 1930 ten onder.
Draaiorgels
In de zestiende eeuw begon in Europa de productie van automatische salonorgels, zeer kostbare instrumenten, vaak bedoeld als geschenk voor vorsten. In de achttiende eeuw wordt het instrument meer gangbaar.
Voor zover bekend is het eerste type straatdraaiorgel het 'organo portatile', een klein cilinderorgel dat met de hand werd gedraaid. Het is een duidelijke voorloper van het negentiende-eeuwse buikorgel, een groter en zwaarder orgel dat de orgelman met een leren riem om zijn nek voor zijn buik droeg. Revolutionair was de introductie van het orgelboek in 1892 door Anselmo Gavioli. De zigzag gevouwen kartonnen boeken waren aanzienlijk goedkoper, makkelijker te maken en qua muzikale omvang minder beperkt dan de cilinder. Talrijke orgelfabrikanten in o.a. Frankrijk, België en Duitsland begonnen met de productie van boekorgels. Uiteindelijk werd Nederland het straatorgelland bij uitstek.
De locatie: De Buurkerk
Museum Speelklok is gevestigd in de middeleeuwse Buurkerk, op een steenworp afstand van de Domtoren. De Buur(= burger)kerk dateert in haar huidige gotische vorm voornamelijk uit de vijftiende eeuw en is de oudste en belangrijkste van de Utrechtse parochiekerken.
Rondleidingen
De meeste bezoekers volgen tijdens een bezoek aan Museum Speelklok een rondleiding. Tijdens de rondleidingen (die op ieder heel uur van start gaan, ongeveer een uur duren en niet verplicht zijn!) worden de museuminstrumenten in chronologische volgorde live gepresenteerd. De rondleid(st)er vertelt het verhaal van de geschiedenis van de mechanische muziek aan de hand van collectiestukken, die vervolgens worden gespeeld. De rondleiding begint bij het torencarillon, voert vervolgens langs speelklokken, speeldozen, pianola's en orchestrions uiteindelijk naar de straat-, kermis- en dansorgels.
Speciale activiteiten en arrangementen
Met regelmaat vinden in het museum speciale tentoonstellingen, concerten en theatervoorstellingen plaats. Het museum beschikt o.a. over een museumcafé, een educatieve ruimte en een videozaal. In de museumwinkel zijn o.a. speeldozen, cd's, catalogi en naslagwerken te vinden.
Voor grotere groepen gelden gereduceerde entreeprijzen. Voor kinderverjaardagen biedt het museum een speciaal programma.
Voor het vieren van jubilea en huwelijksfeesten, het besluiten van een congres of beurs, de ontvangst van (buitenlandse) relaties of als decor van een personeelsavond vormt het museum ook in de avonduren een feestelijke en stijlvolle locatie.
Feest in Museum Speelklok: Konijn is jarig! »
20-26 feb, 11.30, 12.30 en 13.30: Konijn uit de Kool wordt 107, en daarom kun je op deze tijden een voorstelling zien van instrumenten die normaal niet tot leven worden gewekt!
Wat vonden anderen ervan? Lees de recensies en beoordelingen van 'ooggetuigen'.
Hier staan de laatste 20 recensies van de bezoekers van Museum Speelklok .
De laatst toegevoegde recensies staan bovenaan. Heb je het museum al bezocht? Geef dan zelf je mening en
maak kans op een museumkaart.
geef je mening »
Marc van den Heijkant
07-08-2011
Gewoon een heel leuk museum om eens een keer meegemaakt te hebben.
Ada de Lege
30-01-2011
Wat een teleurstelling. De singsong expositie was alleen te bezoeken tijdens een te korte rondleiding. Weinig gezien
Mark Berck
07-12-2010
Dit jaar ben ik nu al twee keer in dit geweldige museum geweest. Mijn dochter (4) is helemaal gek op de draaiorgels en danszaal. Ondertussen zeurt ze of we weer naar klokement gaan... Wel is het advies de rondleiding te nemen, want zonder rondleiding is het alleen maar kijken. De rondleidingen zijn altijd leuk gegeven. Beide keren hebben ze andere speeldozen en draaiorgels aangezet, waardoor het beide keren weer iets nieuws was. Erg leerzaam en gezellig!
A. Birnes
19-06-2010
Het was verrassend leuk !!! We hebben gezongen en gedanst en de rondleiding was zeer boeiend en vermakelijk. Ik weet nu waar het woord 'smartlap' vandaan komt. Nu is het nog wachten op de eerste draaiorgel disco ;) (zoals vroeger).
chantal de brouwer
14-02-2010
Vandaag met 3 kinderen (6, 5, 2) in het museum geweest. Tentoonstelling is wel aardig maar zonder rondleiding kun je de instrumenten niet horen. Jammer. Rondleiding duurde voor onze kinderen te lang en was langdradig. Kinderen mogen niets aanraken, dat staat op alle attributen.
M. van Gend
16-01-2010
Wij zijn er met onze kinderen van 1, 5 en 6 naar toe geweest en ze vonden het prachtig!! We hebben met zijn allen gedanst, zelfs de kleine vond het schitterend. Je moet wel met een rondleiding mee, want alleen door het museum heen is erg saai. De kinderen hebben ook nog zelfs gaatjes in een kartonnetje gemaakt zodat ze zelf een klein muziekorgelmuziekje hadden. Wij vonden het wel erg jammer dat er geen uitleg was over de techniek van draaiorgels, waarom zijn die gaatjes, etc.. Maar we hebben ons 2 uur hartstikke goed vermaakt. Ook het "muziektreintje" vonden de oudsten erg leuk.
Robin Hardeman
31-12-2009
De enige manier om al het moois te zien is middels een rondleiding. Daar ben ik meestal een beetje voorzichtig mee, omdat mijn kinderen van 2,5 en 5 het niet altijd op kunnen brengen om te lang te luisteren/stil te staan. Door de vele variatie, korte uitleg en het betrekken van de kinderen bij het aanzetten van de verschillende muziekmakende onderwerpen was het echter geen probleem! Hun mooie locatie, in de binnenstad van Utrecht, is ook tevens het grootste nadeel. Parkeren in de buurt valt niet mee en is kostbaar.
rita bos
21-10-2009
prachtige locatie,zoveel te zien en natuurlijkhet belangrijkste tehoren,uniek deze collectie,we hebben genoten van de mooie Perlee orgels,speeldozen,en orkestkasten. De mensen die de rondleiding verzorgden deden dit op een voortreffelijke manier en duidelijk. We komen graag nog een keer terug naar dit mooie vroijke museum.Bedankt met vr groet rita bos hengelo (0).
Peter Veerman
02-10-2009
laaiend enthousiast! een rondleiding door een gids die helemaal verliefd is op al het moois om je heen; het kan niet anders dan dat je enthousiast weggaat na haar uitleg.
Marleen Hees
01-10-2009
Ik heb de rondleiding meegemaakt en von het wel teleurstellend. Verdiepende vragen werden niet op prijs gesteld. In plaats daarvan had ik het idee dat de rondleiding alleen op lichtelijk vermaak was gericht. Jammer.
Arjan van Kampen
09-04-2009
Met recht het vrolijkste museum van Nederland, in welk ander museum wordt elke dag (!) gedanst en gezongen? Nergens dus, behalve in museum van Speelklok tot Pierement
Julius van Vliet
28-02-2009
Dit is met recht het vrolijkste museum van Nederland. Geestige rondleidingen, een prachtige collectie, en een minstens zo mooie locatie.
Petra Visser
06-02-2009
Dit vinden wij zo ongeveer het leukste museum van Nederland. Er is heel veel te zien en onze dochter van 8 jaar kijkt iedere keer weer haar ogen uit.
corine berkenbosch
30-11-2008
de rondleiding die doet het hem! kost niets duurt een uur en het is een en al gezelligheid!!! jong en oud geniet. verder kunnen kinderen een pling plong maken (soort van pierement) en dat is ontzettend leuk kunnen ze daarna gelijk ook beluisteren. het is geen museum waar je de hele dag zoet bent, maar dat maakt verders ook niets uit
barry asselman
30-06-2008
het is heel leuk om te zien en te horen en ik kom vaak maar dit museum
Suzanne `t Hart
23-12-2008
Op 23 december zijn we naar dit geweldig gezellige museum geweest. De bovenetage was schitterend met een karretje waarin de kinderen al fietstrappend muziek konden maken. De rondleiding was super leuk, met zoveel verschillende muziekdemonstraties: van een konijntje uit de kool tot een "spook"piano die uit zichzelf kon spelen. Klap op de vuurpijl was de voorstelling van Hakim, de droomdief, om daarna nog lekker te knutsenen in de Muziekfabriek. Kortom vermaak van de eerste tot laatste minuut. Wij komen zeker met onze vier kinderen van 10, 8, 7 en 4 terug!
Sharon Wegman
28-12-2008
Mijn kinderen van 6 en 7 jaar hebben genoten! Vooral de rondleiding van een uur is erg leuk. En een eigen pling-plong kaart maken vonden ze ook zeer geslaagd.
daniel vliet
21-03-2008
het was leuk ik kom zeker terug
Mirjam
08-03-2008
Fantastisch museum met prachtige collectie. En dit zegt iemand die op straat met een grote boog om draaiorgels heen loopt... Heb er geen spijt van dat ik op de enthousiaste verhalen van anderen ben afgegaan. Een tip: ga wel op het hele uur, zodat je de rondleiding volgt. Hierin wordt uitleg gegeven en zijn er demonstraties van een aantal pianola's, draaiorgels e.d. Zonder deze rondleiding lijkt een bezoek mij vrij zinloos omdat er vrijwel geen tekstuitleg is en je zelf geen speelklokken mag bedienen. In dit museum hangt een ongedwongen sfeer, waardoor een enkeling zich zelfs aan een liedje of dansje waagt. Kinderen volgen alle uitleg niet, maar door de muziek verveelden ze zich tijdens de een uur durende rondleiding geen moment!
Corina Schol
26-02-2008
Ruim dertig jaar geleden was ik met schoolreisje in dit museum. Toen vond ik het saai. Ik was benieuwd hoe ik het nu 30 jaar later zou vinden. Helaas vond ik het nog steeds saai. Mijn dochtertje van 7 heeft zich wel vermaakt. Het muziekwagentje en het draaiorgel dat even speelde had vooral haar aandacht en het speelhoekje speciaal ingericht voor kinderen. Jammer dat je bijvoorbeeld de muziek van de tentoongestelde speeldoosjes niet kan horen. Via de huidige techniek zou dat toch mogelijk moeten zijn, zonder dat hiermee de doosjes beschadigd zouden worden......
Openingstijden di t/m zo en feestdag 10-17 u, gesloten op 1 jan, 25 dec en Koninginnedag
Toegangsprijzen volw € 9; kind (4-12) € 5; 65+/CJP € 8; groepstarief op aanvraag
Adres
Steenweg 6
3511 JP Utrecht
030-2312789
website »
Voorzieningen
Musea in de buurt: